 |
|
Piri Reis
Doğum tarihi kesin olarak bilinmiyor. 1465-1470 arasında Geliboluda doğdu. Asıl adı Muhiddin Pirîdir. Karamanlı Hacı Ali Mehmedin oğlu ve ünlü Osmanlı denizcisi Kemal Reisin yeğenidir. Akdeniz de korsanlık yapmakta olan amcasının yanında yaklaşık 1481den sonra denize açıldı. 1487de onunla birlikte İspanyadaki Müslümanların yardımına gitti. 1491-1493 arasında Sicilya, Sardunya, Korsika adalarına ve güney Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldı. Amcasıyla birlikte Osmanlı Devletinin hizmetine girerek 1499-1502 Osmanlı-Venedik Savaşında bir savaş gemisinde kaptanlık yaptı. 1511de amcasının ölümü üzerine Geliboluya çekilerek Kitab-ı Bahriye (Denizcilik Kitabı) üzerinde çalıştı ve 1513te bir dünya haritası çizdi. 1516 Mısır seferinde Osmanlı donanmasında kaptan olarak savaştı. 1517de ilk çizdiği haritayı Yavuz Sultan Selim Han’a sundu. 1521de Kitab-ı Bahriyeyi tamamladıktan sonra 1522de Rodos seferine katıldı.1524te sadrazam Makbul İbrahim Paşayı Mısıra götüren gemiye kılavuzluk etti. Sadrazamın ilgilenmesi üzerine 1525te Kitab-ı Bahriyeyi yeniden düzenleyerek onun aracılığıyla Kanuni Sultan Süleyman Han’a sundu. 1528de çizdiği ikinci haritasını da padişaha armağan etti. 1528den sonra güney denizlerinde görev yaptı. Portekizlilerin Adeni alması üzerine Süveyşteki Osmanlı donanmasına kaptan atanarak 26 Şubat 1548de Adeni geri aldı. 1552de önemli bir Portekiz üssü olan Maskatı ve ardından Kişm Adasını alarak Hürmüz Kalesini kuşattı. Portekizlilerin Basra Körfezini kapatmak istediklerini duyarak kuzeye yöneldi. Katar Yarımadasına, Bahreyn Adasına egemen olarak Mısıra geçti. Donanmayı Basra Körfezinde bıraktığı için sefer sırasında kendisinden yardımını esirgeyen Basra Valisi Kubad Paşanın da girişimleriyle suçlu görülerek Kahirede 1554 yılında idam edildi. Büyük bir denizci olduğu kadar büyük bir haritacı olan Pirî Reis, korsanlık günlerinden başlayarak gezip gördüğü yerleri yabancı kaynaklardan da yararlanarak tarihi ve coğrafi özellikleriyle birlikte kitabında anlatmış ve haritalarını çizmiştir. Kitab-ı Bahriyenin nazımla yazılan ve denizcilikle ilgili tüm bilgilerin toplandığı başlangıç bölümünde, genel açıklamalardan sonra Ege ve Akdeniz adaları tanıtılarak denizle ilgili gözlem ve deneyim önemi vurgulanır. Fırtına, rüzgar çeşitleri, pusula ve haritanın tanımından sonra dünyayı kaplayan denizler ve karaların oranı belirtilir. Portekizlilerin denizcilikteki ilerlemeleri ve keşifleri, Çin Denizi, Hint Okyanusu, Akdeniz ve Ege Denizindeki rüzgarlar, Basra Körfezi, Atlas Okyanusu ayrıntılı biçimde anlatılır. Düz yazı ile anlatımın başladığı haritalı bölüm asıl metni oluşturur. Bu bölümde Çanakkale Boğazından başlayarak Ege Denizi kıyı ve adaları, Adriyatik Denizi kıyıları, Batı İtalya, Güney Fransa, Doğu İspanya kıyılarıyla çevresindeki adalara ilişkin tarihi, coğrafi bilgiler verilerek Kuzey Afrika kıyıları, Filistin, Suriye, Kıbrıs ve Anadolu kıyıları izlenerek Marmariste tüm Akdenizin havzası noktalanır. 1513te çizdiği ilk haritasında Kristof Kolombun 1498de çizdiği Amerika haritasından, Portekiz ve Arap haritalarından yararlandığını belirtir. Elde kalan parçası Avrupa ve Afrikanın batı kıyılarıyla Atlas Okyanusunu, Antil Adalarını, orta ve Güney Amerikayı gösterir. 1528de çizdiği ikinci haritasından günümüze kalan parça, büyük bir dünya haritasının kuzey batı köşesi olup Atlas Okyanusunun kuzeyini, kuzey ve orta Amerikanın yeni keşfedilmiş kıyılarını ve Grönlanddan Floridaya uzanan kıyı şeridini içerir. Adalar ve kıyılar son keşiflere dayalı olarak daha doğru çizilidir. Keşfedilmeyen yerler ise beyaz bırakılarak, bilinmediği için çizilmediği belirtilir. İlk haritadan daha büyük ölçekli ve gelişkin olan ikincisi, teknik olarak döneminin en ileri örneğidir. ESERİ: Kitab-ı Bahriye, (Yeni harflerle, Denizcilik Kitabı, 2 kitap, Y. Senemoğlu (haz),Tercüman 1001 Temel Eser) Anahtar Kelimeler:Piri Reis biyografisi,Piri Reis hayatı,Piri Reis özgeçmişi, Piri Reis geçmişi |